مسألهء ترتيب وجود ، و آراى مختلفى كه در مورد آن ابراز شده است مخصوصا آراى حكماى مشّاء و حكماى اشراق ، به مناسبتهاى مختلف در اين رساله آورده شده است و اينجا نيازى به توضيح بيشتر نيست ، و غرض از آوردن متن . فوق درج قسمتى ديگر از عبارات زيباى فلسفى - عرفانى فارسى شيخ در اين رساله است . و براى توضيح بيشتر به مباحث « ارباب انواع » و « مخلوق اوّل » مراجعه شود . تسلسل : « . . . بدان كه هر عددى از چيزها كه آحاد آن مجتمع شوند و در او ترتيبى باشد ، خواه وضعى همچو اجسام را و خواه طبيعى همچو علل و معلولات را و صفات و موصوفات را كه يكى بعد از يكى باشد و پيش از ديگرى ، در عقل بايد متناهى باشد و بىنهايت متصوّر نشود . . . » . ( مجموعهء مصنّفات ؛ پرتونامه ، ص 9 ) « تسلسل » در لغت به معنى زنجيروار در پى هم بودن است ، و در اصطلاح فلسفه ، منظور از آن ، يك نوع تسلسل است كه تحقّقش از لحاظ عقلى غير ممكن است و به « تسلسل محال » مشهور است و در مباحث فلسفى از اين نوع تسلسل براى اثبات يا ردّ بعضى مقاصد استفاده مىشود . اگر چه در آثار شيخ - رحمه اللّه - اصطلاح « تسلسل » مستقيما و به صراحت مورد تعريف واقع نشده است ، عبارات فوق توصيفى روشن از تسلسل و انواع ممكن و غير ممكن آن را ارائه داده است ، و آن چنان كه مىبينيم به طور غير مستقيم براى تسلسل محال سه شرط را لحاظ كرده است : 1 . اجزا يا آحاد آن سلسله ، داراى ترتيب و توالى باشند . 2 . اين اجزا و آحاد با هم مجتمع شوند . 3 . تسلسل اين اجزا و آحاد مرتب مجتمع ، بىنهايت ادامه يابد . وجود چنين سلسله‌اى مرتّب مجتمع بىنهايت ، از نظر عقل ، غير ممكن و محال است . اين نوع از تسلسل از دو جهت مورد بحث واقع شده است : يكى از جهت اثبات « محال بودن » آن است كه از اين لحاظ براهين متعددى از جمله